Procedury postępowania w sytuacji kryzysowej – samookaleczenia, myśli samobójcze oraz próby samobójczej ucznia na terenie szkoły lub poza terenem

1. Postępowanie w przypadku samookaleczenia się ucznia:
- nauczyciel, który zauważył fakt samookaleczenia się przez jednego z uczniów zgłasza ten fakt wychowawcy klasy i psychologowi lub pedagogowi
- wychowawca klasy informuje o zdarzeniu rodziców lub opiekunów ucznia
- psycholog lub pedagog przeprowadzają rozmowę z uczniem celem ustalenia przyczyn samookaleczenia się ucznia
- psycholog lub pedagog we współpracy z wychowawcą udzielają wsparcia uczniowi
- psycholog lub pedagog w uzasadnionych przypadkach organizują spotkanie z rodzicami lub opiekunami ucznia
- psycholog lub pedagog organizują dodatkową pomoc dla ucznia
- w przypadku zagrożenia eskalacją zachowań związanych z okaleczaniem sytuacji zwołany zostaje Zespół ds. Interwencji Kryzysowych, który planuje dalsze działania związane z pomocą udzielaną uczniowi
2. Każdy pracownik Szkoły ma obowiązek zareagowania na jakikolwiek sygnał o ryzyku wystąpienia zachowania autodestrukcyjnego u ucznia; powinien niezwłocznie poinformować o tym psychologa/pedagoga szkolnego oraz dyrektora Szkoły.
W przypadku zaobserwowania na przestrzeni kilku tygodni, czterech lub więcej z poniższych objawów, należy podjąć działania zmierzające do zapewnienia dziecku pomocy.

Sygnały ostrzegawcze – objawy zespołu presuicydalnego (Szymańska, 2012)

a) Wczesne sygnały ostrzegawcze
- Izolacja od rodziny i przyjaciół
- Zainteresowanie tematyką śmierci
- Wyraźne zmiany osobowości i nastroju
- Trudności z koncentracją, obniżenie wyników w nauce
- Zaburzenia snu i apetytu
- Utrata zainteresowania dotychczasowymi rozrywkami
- Objawy psychosomatyczne
- Znudzenie, zobojętnienie
- Utrata zainteresowania rzeczami dotąd istotnymi (np. wyglądem)

b) Sygnały wysokiego ryzyka
- Rozmawianie o samobójstwie lub jego planowanie
- Nagłe impulsywne zachowania
- Zachowania buntownicze i ucieczkowe
- Nagłe stosowanie substancji psychoaktywnych
- Odrzucanie pomocy
- Samooskarżanie („jestem złym człowiekiem”, poczucie „psucia i gnicia w środku”)
- Komunikaty na temat braku sensu, beznadziejności życia, braku wyjścia
- Nieprzyjmowanie pochwał i nagród
- Komunikowanie, że niedługo przestanie się być problemem lub się zniknie
- Nagła poprawa samopoczucia (może oznaczać, że po trudnej walce wewnętrznej, uczeń podjął decyzję o samobójstwie i odczuwa ulgę)
- Rozdawanie ulubionych przedmiotów
- Przygotowanie testamentu
- Komunikaty: „jestem zły”, „nie powinienem się urodzić, „chcę umrzeć”

Źródło: Katarzyna Ciszewska, Sandra Żyża „Wspomaganie szkół w zakresie interwencji kryzysowej” wyd. ORE Warszawa 2015

3. Postępowanie w przypadku stwierdzenia występowania u ucznia czynników wskazujących na ryzyko zachowań samobójczych.
1) Dyrektor Szkoły zwołuje zebranie Zespołu ds. interwencji kryzysowych w skład, które wchodzą: on sam, psycholog, pedagog i wychowawca klasy.
2) Zespół:
a) ustala, które z sygnałów ostrzegawczych występują u danego ucznia,
b) przeprowadza analizę sytuacji szkolnej i rodzinnej ucznia w oparciu o dostępne w szkole informacje, w celu wstępnego ustalenia przyczyn złej kondycji psychicznej ucznia,
c) niezwłocznie kontaktuje się z rodzicami w celu przekazania informacji o zagrożeniu oraz podejmuje z nimi współpracę zmierzającą do ustalenia przyczyn zmian w zachowaniu ucznia,
d) udziela pierwszego wsparcia rodzinie ucznia oraz wskazuje placówkę, gdzie może ona uzyskać specjalistyczną pomoc,
e) ustala z rodzicami zasady wzajemnych kontaktów w celu monitorowania problemów ucznia.

4. Postępowanie w przypadku powzięcia informacji, że uczeń zamierza popełnić samobójstwo (informacja od samego ucznia, kolegów, rodziny, osób postronnych).
1) Po uzyskaniu informacji o sytuacji zagrożenia pracownik Szkoły nie pozostawia ucznia samego, stara się przeprowadzić go do gabinetu psychologa/pedagoga szkolnego lub w inne ustronne, bezpieczne miejsce.
2) Psycholog/pedagog szkolny - udziela wsparcia emocjonalnego oraz podejmuje próbę zawarcia kontraktu pozostania przy życiu;
3) Pracownik Szkoły w dostępny sposób informuje o zaistniałej sytuacji dyrektora/wicedyrektora Szkoły.
4) Dyrektor/wicedyrektor Szkoły informuje o zagrożeniu rodziców, przekazuje dziecko pod ich opiekę oraz zobowiązuje ich do pilnej konsultacji u właściwego specjalisty.
5) Jeżeli sytuacja tego wymaga dyrektor/wicedyrektor Szkoły w celu doprowadzenia do konsultacji specjalistycznej wzywa pogotowie ratunkowe informując dyspozytora o zamiarach ucznia.
6) Jeżeli domniemaną przyczyną zagrożenia jest sytuacja domowa ucznia Dyrektor/wicedyrektor Szkoły informuje odpowiednie instytucje i przekazuje go pod ich opiekę (np. policji).
7) Dyrektor Szkoły zwołuje zebranie Zespołu ds. interwencji kryzysowych.
8) Zespół ds. interwencji kryzysowych:
a) przeprowadza analizę sytuacji szkolnej i rodzinnej ucznia w celu wstępnego ustalenia przyczyn zaistniałego zagrożenia,
b) udziela pierwszego wsparcia rodzinie ucznia oraz wskazuje placówkę, gdzie może ona uzyskać specjalistyczną pomoc,
c) ustala z rodzicami zasady wzajemnych kontaktów w celu monitorowania sytuacji ucznia po jego powrocie do Szkoły.

5. Postępowanie w przypadku powzięcia informacji, że uczeń podjął próbę samobójczą.
1) Jeśli próba samobójcza ma miejsce w Szkole:
a) wychowawca (nauczyciel, pracownik) wzywa pogotowie ratunkowe informując dyspozytora o rodzaju zdarzenia,
b) wychowawca (nauczyciel, pracownik) udziela pierwszej pomocy przedmedycznej, a następnie w dostępny sposób powiadamia o zdarzeniu dyrektora szkoły,
c) dyrektor Szkoły powiadamia rodziców o zdarzeniu,
d) dyrektor Szkoły zwołuje zebranie Zespołu ds. interwencji kryzysowych,
e) Zespół ds. interwencji kryzysowych lub wskazana przez niego osoba, udziela pierwszego wsparcia rodzinie ucznia oraz wskazuje placówkę, gdzie może ona uzyskać specjalistyczną pomoc,
f) dyrektor Szkoły pod rygorem tajemnicy informuje Radę Pedagogiczną o próbie samobójczej ucznia w celu obserwacji zachowania ucznia po jego powrocie do szkoły oraz podjęcia wspólnych działań.
g) Zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej planuje dodatkową pomoc dla ucznia.
2) Jeśli próba samobójcza miała miejsce poza terenem Szkoły, a rodzic poinformował o tym Szkołę:
a) dyrektor Szkoły zwołuje zebranie Zespołu ds. interwencji kryzysowych;
b) Zespół ds. interwencji kryzysowych przekazuje rodzicom informacje o możliwościach uzyskania pomocy psychologiczno-pedagogicznej poza szkołą,
c) dyrektor Szkoły pod rygorem tajemnicy informuje Radę Pedagogiczną o próbie samobójczej ucznia w celu obserwacji zachowania ucznia po jego powrocie do szkoły oraz podjęcia wspólnych działań.
d) Zespół ds. interwencji kryzysowych planuje dalsze działania mające na celu zapewnienie uczniowi bezpieczeństwa, atmosfery życzliwości i wsparcia po jego powrocie do szkoły;
e) Zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej planuje pomoc udzielaną innym uczniom szkoły (przede wszystkim grupie klasowej) oraz pracownikom Szkoły przez psychologa/pedagoga szkolnego lub specjalistów z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.

6. Postępowanie w przypadku powrotu ucznia do szkoły po powziętej próbie samobójczej.
1) Przed powrotem do Szkoły po powziętej próbie samobójczej konieczne jest dostarczenie przez rodziców ucznia informacji/zaświadczenia od lekarza psychiatry o braku przeciwwskazań do uczenia się dziecka na terenie szkoły w grupie klasowej.
2) Pedagog / psycholog szkolny we współpracy z wychowawcą otaczają ucznia wzmożoną opieką np. poprzez udzielenie wsparcia w postaci rozmów oraz ustala z rodzicami zasady wzajemnych kontaktów w celu monitorowania problemów ich dziecka.
3) W przypadku uzyskaniu ze Szkoły informacji o zaistnieniu przesłanek mogących świadczyć o pogorszeniu stanu zdrowia ucznia, rodzic ma obowiązek odebrać dziecko ze Szkoły i skorzystać z pomocy odpowiedniego specjalisty.

7. W przypadku śmierci ucznia w wyniku samobójstwa dyrektor Szkoły informuje o zaistniałej sytuacji organ prowadzący oraz nadzorujący Szkołę.

8. W przypadku śmierci ucznia w wyniku samobójstwa wychowawcy klas przekazują wiadomość na forum swoich klas (należy unikać przekazywania informacji na forum szkoły).

9. W komunikacie skierowanym do uczniów należy:
1) ograniczyć się do absolutnego minimum,
2) unikać sensacyjnego rozgłosu,
3) nie wspominać ani nie opisywać metody samobójstwa oraz miejsca, w którym je popełniono,
4) unikać gloryfikowania ucznia,
5) położyć nacisk na żałobę po śmierci, cierpienie ludzi z najbliższego otoczenia (konsekwencje dla osób, które pozostały),
6) przekazać informacje o dostępnej pomocy – lista dostępnych placówek z aktualnymi adresami i numerami telefonów oraz telefonów zaufania.

10. Szkoła ściśle współpracuje z właściwymi instytucjami.

11. Dyrektor Szkoły wyznacza osobę do kontaktów z mediami.

12. Ze wszystkich zdarzeń mających miejsce na terenie Szkoły sporządzane są notatki służbowe.

13. Spotkania Zespołu ds. interwencji kryzysowych są protokołowane.