PROCEDURY REAGOWANIA W PRZYPADKU CYBERPRZEMOCY

1. Cyberprzemoc to zjawisko polegające na wykorzystaniu mediów elektronicznych
w celu nękania, powodujące poczucie zagrożenia oraz naruszające prywatność ofiary.
Do najczęściej stosowanych form cyberprzemocy należą:
1) Nękanie z wykorzystaniem mediów społecznościowych,
2) Nagrywanie filmów / robienie zdjęć i umieszczanie ich w Internecie,
3) Włamania na skrzynki e-mail, blogi,
4) Groźby wysyłane za pomocą wiadomości sms,
5) Rozsyłanie ośmieszających, kompromitujących treści,
6) Podszywanie się pod inna osobę i rozsyłanie w jej imieniu treści.
2. Przepisy prawa oświatowego nakładają na dyrektora i nauczycieli obowiązek dbania
o dobro ucznia. W związku z tym szkoła jest zobowiązana do natychmiastowego reagowania na przemoc oraz informowania o niej policji lub prokuratury (art. 4 Ustawy
o systemie oświaty oraz art. 6 Karty Nauczyciela). W przypadku ujawnienia cyberprzemocy w szkole konieczne jest natychmiastowe zbadanie sprawy oraz jej zarejestrowanie i udokumentowanie. Każdy ujawniony przypadek cyberprzemocy musi spotkać się ze stanowczą reakcją ze strony szkoły. Zasady reagowania na cyberprzemoc określają niżej przedstawione procedury:
KROK 1: Poinformowanie o zajściu wychowawcę klasy (jeśli wiedzę o zjawisku posiada inny nauczyciel lub pracownik szkoły) oraz rodziców ofiary.
KROK 2: Analiza zdarzenia przez zespół w skład którego, z inicjatywy wychowawcy, wchodzą: wychowawca, pedagog / psycholog, dyrektor szkoły
KROK 3: Poinformowanie o zdarzeniu koordynatora ds. bezpieczeństwa i nauczyciela informatyki, włączenie ich w działania związane z zabezpieczeniem dowodów oraz ustaleniem tożsamości sprawcy (jeżeli nie jest ona nam znana)
KROK 4: Zabezpieczenie i zarejestrowanie dowodów
Wszystkie dowody cyberprzemocy należy zabezpieczyć i zarejestrować. W pierwszej kolejności konieczne jest zanotowanie daty, czasu otrzymania oraz treści wiadomości stanowiącej naruszenie prawa. Jeżeli to możliwe, należy zanotować: numer telefonu, nazwę użytkownika, adres e-mail, adres strony internetowej, na której pojawiły się treści. Należy: zachować wszystkie wiadomości sms, wydrukować i zachować wszystkie wiadomości e-mail, wykonać zdjęcia ekranu (Print screen) z widocznymi treściami zamieszczonymi na stronach, forach internetowych, czy w mediach społecznościowych, a następnie wydrukować obrazy.
KROK 5: Identyfikacja sprawcy i / lub powiadomienie policji (opcjonalnie)
Należy przesłuchać świadków, skontaktować się z dostawcą usług internetowych
lub administratorem sieci (w przypadku cyberprzemocy może on zablokować konto sprawcy oraz usunąć krzywdzące treści na podstawie art. 14 ust z 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług droga elektroniczną). Świadków przemocy należy zapewnić o tym, że informując o agresji, robią dobrze.
Dyrektor szkoły ma obowiązek skontaktować się z policja zawsze, gdy dojdzie do naruszenia prawa, a tożsamość sprawcy nie została ustalona. W większości przypadków dyrektor nie musi informować policji, ale takie powiadomienie jest konieczne zawsze, gdy naruszenie prawa jest ścigane z oskarżenia publicznoskargowego (dotyczy to np. włamań i gróźb)
KROK 6: Udzielenie pomocy ofierze cyberprzemocy przez psychologa
1) Poinformowanie rodziców ofiary
2) Udzielenie wsparcia psychicznego i zapewnienie o słuszności poinformowania osób trzecich o zdarzeniu (ofiara musi wiedzieć i rozumieć, że w szkole będą podjęte działania zmierzające do rozwiązania problemu i zapewnienia jej bezpieczeństwa.
3) Psycholog szkolny udziela wskazówek, jak powinna zachowywać się ofiara, aby zapewnić poczucie bezpieczeństwa oraz uniknąć nasilenia agresji:
a) unikać kontaktu ze sprawcą
b) nie kasować dowodów cyberprzemocy i zawsze przedstawiać je osobie dorosłej
c) jeżeli to możliwe, zmienić hasła do skrzynki mailowej, profilu lub portalu społecznościowym.
KROK 7: Podjęcie działań wobec sprawcy przemocy - pedagog
1) Przeprowadzenie rozmowy – dotyczy ona zachowania sprawcy, jej celem jest ustalenie okoliczności i przyczyn zdarzenia oraz próba znalezienia rozwiązania sytuacji kryzysowej, jeśli sprawcami była większa grupa uczniów – z każdym z nich należy przeprowadzić indywidualną rozmowę:
a) Sprawca musi otrzymać jasny komunikat o braku akceptacji dla podobnych zachowań oraz informacje o tym, jakie konsekwencje regulaminowe przewiduje się za podobne zachowania,
b) Należy wyraźnie zobowiązać sprawcę do zaprzestania działań oraz usunięcia szkodliwych treści
c) Sprawca powinien określić, w jaki sposób będzie dążył do zadośćuczynienia ofierze doznanej krzywdy.
2) Powiadomienie rodziców / opiekunów sprawcy – Rodzice powinni zostać poinformowani o zdarzeniu oraz jego przebiegu, zapoznani ze zgromadzonymi dowodami oraz decyzją
o zastosowaniu środków wobec cyberprzemocy:
a) Podczas spotkania z rodzicami należy dążyć do nawiązania współpracy, dzięki której możliwe będzie realne oddziaływanie na zachowanie i postawę ucznia,
b) Rodziców / opiekunów należy wyraźnie poinformować o dotyczącym szkołę obowiązku poinformowania sądu rodzinnego w przypadku niezastosowania środków.
3) Objęcie sprawcy pomocą psychologiczną (psycholog) – Praca z uczniem stosującym cyberprzemoc powinna być ukierunkowana na uświadomienie konsekwencji podejmowanych czynności o raz na zmianę jego postawy i postepowania, a także wskazanie właściwego sposobu korzystania z nowoczesnych technologii.
4) Zastosowanie środków dyscyplinarnych
a) Wymierzona kara winna być adekwatna do rozmiaru i rangi szkody oraz uwzględniać czas trwania postępowania
b) Ważnym czynnikiem warunkującym rodzaj zastosowanej kary powinna być także świadomość popełnionego czynu oraz motywacja sprawcy.
KROK 8: Sporządzenie dokumentacji (notatki) przez wychowawcę, pedagoga / psychologa:
1) Notatka zawiera: Informacje o rozmowach przeprowadzonych z ofiarą, sprawcą
i rodzicami z uwzględnieniem daty i miejsca ich przeprowadzenia, opis ustalonego przebiegu zdarzeń, opis podjętych czynności, dowody cyberprzemocy.
2) Jeżeli notatka służbowa sporządzana jest w obecności świadka, powinien on złożyć podpis na dokumencie.
KROK 9: Powiadomienie Sądu Rodzinnego (opcjonalnie)
KROK 10: Prowadzenie dalszego monitoringu działań szkoły
Bieżącej kontroli podlegać powinno zarówno to, czy wobec ofiary nie są podejmowane dalsze działania przemocowe bądź o charakterze odwetowym (dotyczy to także świadków) oraz
czy agresor nie stosuje przemocy wobec innych osób.
3. Niewywiązywanie się z nałożonych obowiązków, w przypadku wystąpienia w szkole zjawiska cyberprzemocy, może stanowić podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie m.in. 75 Karty Nauczyciela. Oprócz tego, w przypadku niezawiadomienia policji lub prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu, dyrektor szkoły może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
4. W szczególnie trudnych przypadkach cyberprzemocy dyrektor szkoły, dbając o dobro dziecka, powinien:
1) Skontaktować się z poradnią psychologiczno – pedagogiczną i zgłosić potrzebę uzyskania wsparcia dla nauczyciel, uczniów i ich rodziców / opiekunów
2) Poinformować policję o sytuacji w szkole w celu uzyskania wsparcia w zakresie prawidłowego realizowania kolejnych kroków procedury
3) Skontaktować się z instytucjami pomocy społecznej, jeżeli rodzina ucznia jest objęta pomoc, w celu uzyskania dodatkowych informacji mogących mieć znaczenie dla ustalenia okoliczności zdarzenia
5. Wsparcie udzielane przez wymienione instytucje będzie obejmowało m.in.:
1) Udzielanie wskazówek dotyczących działań, jakie należy podejmować na każdym etapie interwencji
2) Zapewnienie pomocy ofierze i sprawcy oraz ich rodzinom
3) Pracę z pozostałymi uczniami szkoły w zakresie adekwatnym do skali zdarzenia, które miało miejsce.

ZSS Gębice